ÇOCUKLARIMIZI BEĞENİLERE DEĞİL, HAYATA HAZIRLAYALIM!

 

ÇOCUKLARIMIZI BEĞENİLERE DEĞİL, HAYATA HAZIRLAYALIM!

Dijital çağda çocukluk, aile sorumluluğu ve kaybolan değerler

Eskiden çocukların hayalleri gökyüzüne uzanan uçurtmalar, sokaklarda oynanan oyunlar, okunmayı bekleyen kitaplar ve büyüdüklerinde olmak istedikleri mesleklerdi. Kimi öğretmen olmak isterdi, kimi doktor, kimi mühendis, kimi de bir şairin dizelerinde kendine yeni bir dünya kurardı. Çocuklar geleceği hayal eder, hayatı yaşayarak öğrenir, arkadaşlıklarıyla büyür ve hatalarından ders çıkarırlardı.
Bugün ise çocukların hayal dünyasına başka bir kavram yerleşiyor: Fenomen olmak!

Daha çok izlenmek, daha fazla beğeni almak, kameraların karşısında tanınmak ve binlerce insanın kendisini konuşmasını sağlamak… Ne yazık ki bazı çocuklar, daha çocukluklarının ne anlama geldiğini öğrenmeden yetişkinlerin dünyasındaki şöhret yarışının içine çekiliyor.
Peki, çocuklarımızın geleceğini gerçekten ne üzerine kuruyoruz? Bilgi üzerine mi, ahlak üzerine mi, yetenek üzerine mi, yoksa birkaç saniyelik görüntünün getirdiği geçici popülerlik üzerine mi?

Bu soruların cevabı yalnızca anne babaların değil, eğitimcilerin, medya kuruluşlarının, içerik üreticilerinin ve bütün toplumun kendisiyle yüzleşmesini gerektiriyor.

 

ÇOCUKLUK, BEĞENİ TOPLAMA YARIŞI DEĞİLDİR

Bir çocuğun gülüşü güzeldir. Merakı değerlidir. Yeteneklerini keşfetmesi, sanatla ilgilenmesi ve kendisini ifade etmesi desteklenmelidir. Ancak çocuğun her hareketini kaydetmek, özel hayatını binlerce kişinin önüne sermek ve onun üzerinden takipçi kazanmayı hedeflemek, üzerinde dikkatle düşünülmesi gereken bir davranıştır.

Çocuk bugün kameraya gülümseyebilir. Fakat yarın büyüdüğünde o görüntünün nerelerde karşısına çıkacağını, kimlerin izleyeceğini ve nasıl yorumlayacağını bilemez. Çünkü çocuk, henüz dijital dünyanın uzun vadeli sonuçlarını değerlendirebilecek olgunluğa sahip değildir.

İşte tam da bu noktada yetişkinlere büyük bir sorumluluk düşüyor.

Anne babalık, çocuğun her anını dünyaya göstermek değildir. Bazen bir anıyı paylaşmak yerine kendimize saklamaktır. Bazen fotoğraf çekmek yerine çocuğumuzun gözlerinin içine bakmaktır. Bazen de herkesin görebileceği bir görüntüyü, çocuğumuzun gelecekteki huzuru için paylaşmamayı bilmektir.
Çünkü her güzel anın internette yayınlanması gerekmez. Her aile hatırasının kamuya açık olması şart değildir. Her yeteneğin para kazandırması, her çocuğun tanınması da gerekmez.

Çocuğumuzun hayatı bir içerik, çocukluğu bir reklam aracı, mutluluğu da takipçi sayısı değildir.

 

ÇOCUKLARIMIZ BİZİM HAYALLERİMİZİ DEĞİL, KENDİ HAYATLARINI YAŞAMALI

Bazen yetişkinler kendi gerçekleştiremedikleri hayallerini çocuklarının üzerinden gerçekleştirmeye çalışırlar. Kendi elde edemedikleri başarıyı çocuklarından bekler, kendi ulaşamadıkları şöhreti onların kazanmasını isterler.

Bu beklentiler her zaman kötü niyetli olmayabilir. Anne baba çocuğunun başarılı olmasını, yeteneğinin fark edilmesini ve iyi bir geleceğe sahip olmasını isteyebilir. Ancak iyi niyet, her davranışı doğru hâle getirmez.

Çocuğun isteği ile yetişkinin beklentisi birbirine karıştığında önemli bir sınır aşılabilir.

Çocuk gerçekten kamera karşısında olmak mı istiyor, yoksa anne babasını mutlu etmek için mi bunu yapıyor? Paylaşılmak istediği için mi gülümsüyor, yoksa paylaşım yapılmadığında yetişkinlerin ilgisini kaybetmekten mi korkuyor?

Bu soruların üzerinde düşünmeden çocukların hayatını sosyal medyanın merkezine yerleştirmek doğru değildir.

Çocukların kendi ilgi alanlarını keşfetmelerine fırsat vermeliyiz. Onları şarkı söylemeye, şiir okumaya, resim yapmaya, spor yapmaya veya bilimle ilgilenmeye teşvik etmeliyiz. Fakat bütün bunları yaparken çocuklarımızın birer yarışmacı değil, gelişmekte olan bireyler olduğunu unutmamalıyız.

Her çocuk ünlü olmak zorunda değildir. Her çocuk sahneye çıkmak zorunda değildir. Her çocuk başkalarının önünde kendisini kanıtlamak zorunda da değildir.

Bazı çocuklar kalabalıklar içinde parlar, bazıları sessizce üretir. Bazıları sanatla, bazıları bilimle, bazıları el becerileriyle kendisini gösterir.
Bizim görevimiz, çocukları tek bir başarı ölçüsüne sığdırmak değil, onların kendi yollarını bulmalarına yardımcı olmaktır.

 

BİR ÇOCUĞUN AĞLAMASI EĞLENCE MALZEMESİ OLAMAZ

Sosyal medyada zaman zaman çocukların ağladığı, korktuğu, öfkelendiği veya zor durumda kaldığı görüntülerle karşılaşıyoruz. Bu görüntüler kimi zaman komik bulunuyor, kimi zaman binlerce kişi tarafından paylaşılıyor.

Oysa yetişkinler için birkaç saniyelik eğlence olan bir görüntü, çocuk için uzun yıllar sürebilecek bir mahcubiyetin başlangıcı olabilir.

Çocuğun korkusu içerik değildir. Gözyaşı izlenme aracı değildir. Öfkesi, utancı veya hatası da başkalarının eğlenmesi için sergilenecek bir gösteri değildir.
Bir yetişkin, kendi görüntüsünün paylaşılmasını istemediğinde bunu ifade edebilir. Çocuklar ise çoğu zaman mahremiyetlerinin sınırlarını belirlemekte ve kendilerini korumakta yetersiz kalırlar. Bu nedenle onların haklarını gözetmek yetişkinlerin görevidir.

Üstelik bir çocuğun sürekli kamera karşısında tutulması, kendisini her zaman eğlenceli, başarılı veya sevimli göstermek zorunda hissetmesine neden olabilir. Böyle bir ortamda çocuk, doğal davranışları yerine başkalarının beğenisini kazanacak davranışlara yönelmeyi öğrenebilir.

Oysa çocukların hata yapmaya, ağlamaya, susmaya, yorulmaya ve bazen hiçbir şey yapmak istememeye hakları vardır.

Çocukluk, kusursuz görünme dönemi değil; insanın kendisini tanımayı öğrendiği dönemdir.

 

YANLIŞ YAPAN ÇOCUĞU TEŞHİR ETMEK, DOĞRUYU ÖĞRETMEK DEĞİLDİR

Bir başka önemli mesele de yanlış davranış sergileyen çocukların görüntülerinin sosyal medyada paylaşılmasıdır.

Bir çocuk arkadaşına kötü davranabilir, kavga edebilir, saygısızca konuşabilir veya yanlış bir hareket yapabilir. Bu davranışların elbette üzerinde durulmalıdır.

Hiçbir çocuğa başkalarına zarar verme hakkı tanınamaz.

Ancak bir çocuğun hatasını düzeltmekle onu toplumun önüne atmak aynı şey değildir.

Bir çocuğu milyonlarca kişinin önünde küçük düşürmek, kimliğini açığa çıkarmak ve insanların hakaretlerine maruz bırakmak eğitim anlayışıyla bağdaşmaz. Çünkü çocuklara sorumluluk kazandırmak isterken onların kişiliğini ve geleceğini de korumak zorundayız.

Bir videoda gördüğümüz birkaç saniyelik davranış, bir çocuğun bütün karakterini açıklamaz. O olayın öncesinde ne yaşandığını, çocuğun hangi koşullarda bulunduğunu ve hangi desteğe ihtiyaç duyduğunu bilmeden kesin hükümler vermek de doğru değildir.

Yanlış davranışın karşılıksız bırakılması nasıl doğru değilse, çocuğun aşağılanması da doğru değildir.

Okulda yaşanan bir sorun öğretmenler, okul yönetimi ve aileler tarafından ele alınabilir. Gerekli durumlarda uzmanlardan destek alınabilir. Zarar gören çocuk korunabilir, yanlış davranan çocuğa da davranışının sonuçları anlatılabilir.

Bütün bunlar, çocukları sosyal medyada teşhir etmeden yapılabilir.

Çocukların hatalarını herkesin duymasına değil, doğruyu öğrenmelerine ihtiyacımız var.

 

EKRANLAR BÜYÜRKEN KİTAPLAR NEDEN KÜÇÜLSÜN?

Teknolojiye karşı çıkmak, çağın gerisinde kalmak anlamına gelir. Asıl mesele teknolojiyi hayatımızın neresine koyduğumuzdur.
İnternet, çocuklar için bilgiye ulaşmanın, yeni beceriler edinmenin ve dünyayı tanımanın önemli bir aracıdır. Ancak kontrolsüz ekran kullanımı, çocuğun uyku düzenini, hareket alışkanlıklarını, yüz yüze iletişimini ve günlük sorumluluklarını olumsuz etkileyebilir.

Bir çocuğun saatlerce ekran karşısında kalırken kitaplara zaman ayıramaması, arkadaşlarıyla oyun oynayamaması ve ailesiyle konuşmaya fırsat bulamaması üzerinde düşünmemiz gereken bir durumdur.

Çocuklarımızın hayatında ekranlara yer olabilir; fakat ekranlar hayatın tamamı olmamalıdır.

Bir kitap okurken hayal kurmayı, bir şiiri dinlerken duyguları anlamayı, bir müzik aleti çalarken sabretmeyi, spor yaparken mücadele etmeyi ve doğada zaman geçirirken çevresini keşfetmeyi öğrenir çocuklar.

Bunların hiçbiri bir beğeni sayısıyla ölçülemez.

Çocuklarımıza yalnızca telefon kullanmayı değil, telefonu gerektiğinde bırakabilmeyi de öğretmeliyiz. Onlara internetten bilgi edinmeyi öğretirken bilginin doğruluğunu sorgulamayı, kişisel bilgilerini korumayı ve başkalarının haklarına saygı göstermeyi de anlatmalıyız.

En önemlisi, dijital dünyanın dışında da anlamlı, eğlenceli ve mutlu bir hayatın mümkün olduğunu onlara göstermeliyiz.

 

ANNE BABALAR ÖNCE KENDİ DAVRANIŞLARINA BAKMALI

Çocuğa kitap okumasını söyleyip kendimiz hiç kitap okumuyorsak, ona telefonunu bırakmasını söyleyip her fırsatta ekranımıza bakıyorsak, davranışlarımızla sözlerimiz arasında bir çelişki var demektir.

Çocuklar yalnızca söylediklerimizi dinlemez, yaptıklarımızı da öğrenirler.

Aile içinde birlikte geçirilen zamanın azalması, sohbetlerin yerini ekranların alması ve her güzel anın fotoğraflanmak zorunda hissedilmesi, çocukların dünyayı algılama biçimini etkileyebilir.

Bu nedenle değişim önce evlerimizde başlamalıdır.

Yemek masasında telefonları bir kenara koyabilmeliyiz. Çocuklarımızın anlattıklarını gerçekten dinlemeliyiz. Onlara yalnızca derslerini ve başarılarını sormak yerine neler hissettiklerini, neler düşündüklerini ve hangi konularda zorlandıklarını da sormalıyız.

Bir çocuğun ihtiyacı her zaman yeni bir oyuncak, yeni bir telefon veya daha fazla imkân değildir. Bazen ihtiyacı, kendisini dinleyen bir anne, onu anlayan bir baba ve yanında güvenle konuşabileceği bir yetişkindir.

Çocuklarımızı korumak istiyorsak önce onlarla aramızda güvenli bir bağ kurmalıyız.

 

TOPLUM OLARAK NEYİ ÖDÜLLENDİRİYORUZ?

Burada yalnızca aileleri eleştirmek yeterli değildir. Çünkü sosyal medyada hangi içeriklerin ilgi gördüğü, hangilerinin kazanç sağladığı ve hangilerinin gündem oluşturduğu da önemlidir.

Bir çocuğun küçük düşürüldüğü görüntü binlerce kez izleniyor, yanlış davranışları alay konusu yapılıyor ve mahremiyeti ihlal edilen içerikler sürekli dolaşıma giriyorsa hepimizin kendimize sorması gereken sorular vardır.

Biz neyi izliyoruz? Neye gülüyoruz? Neyi paylaşıyoruz? Hangi davranışların daha fazla görünür olmasına katkıda bulunuyoruz?

Bir içeriği izlemek, beğenmek ve paylaşmak bazen onun daha geniş kitlelere ulaşmasına katkı sağlar. Bu nedenle kullanıcıların da sorumluluğu vardır.
Çocukların görüntülerini izinsiz biçimde yaymamalı, onları hedef gösteren içeriklere katkıda bulunmamalı ve hakaret içeren yorumlardan uzak durmalıyız.
İçerik üreticileri çocukların güvenliğini ve mahremiyetini ön planda tutmalı; platformlar da çocukları zararlı içeriklerden, dijital zorbalıktan ve istismardan korumak için gerekli önlemleri almalıdır.

Medyanın başarısını yalnızca kaç kişinin izlediğiyle değerlendiremeyiz. Çocukların haklarına ne kadar saygı gösterdiği de önemlidir.

 

BİR TOPLUMUN GELECEĞİ, ÇOCUKLARINA VERDİĞİ DEĞERLE ÖLÇÜLÜR

Geleceğin öğretmenleri, doktorları, sanatçıları, bilim insanları, zanaatkârları ve sorumlu vatandaşları bugün çocuk olarak aramızda yaşıyor.
Onların nasıl yetişeceği, yalnızca kendi hayatlarını değil, yarının toplumunu da etkileyecek.

Çocuklarımıza sürekli tanınmanın, para kazanmanın ve başkalarından daha fazla ilgi görmenin önemli olduğunu anlatırsak, başarıyı dar bir çerçeveye sıkıştırmış oluruz.

Oysa insanın değeri, kaç kişi tarafından tanındığıyla ölçülemez. Bir çocuğun iyi yetişmesi; düşünebilmesi, soru sorabilmesi, sorumluluk alabilmesi, başkalarının haklarına saygı göstermesi ve karşılaştığı sorunlarla baş etmeyi öğrenmesiyle ilgilidir.

Çocuklarımızın yeteneklerini destekleyelim ama onları kendi beklentilerimizin altında ezmeyelim. Başarılarını takdir edelim ama başarısız olduklarında da yanlarında olalım. Hatalarını düzeltmelerine yardımcı olalım ama onları geçmişte yaptıkları bir yanlışla ömür boyu tanımlamayalım.

Her çocuğun kendine özgü bir gelişim yolu vardır. Kimi erken parlar, kimi zamanla gelişir. Kimi kalabalıklar içinde kendisini ifade eder, kimi sessizce büyük işler başarır.

Bizim görevimiz çocukları birbirleriyle yarıştırmak değil, her birinin potansiyelini ortaya çıkarabileceği güvenli bir ortam oluşturmaktır.

 

SON SÖZ: ÇOCUKLARIMIZA ŞÖHRET DEĞİL, SAĞLAM BİR GELECEK BIRAKALIM

Bugün çocuklarımızın her görüntüsünü kaydedebiliyor, her davranışını binlerce insana gösterebiliyor ve onların hayatlarını birkaç saniyelik videolara sığdırabiliyoruz. Fakat teknoloji ne kadar gelişirse gelişsin, bir çocuğun sevgiye, güvene, eğitime ve anlaşılmaya duyduğu ihtiyaç değişmiyor.

Çocuklarımızın çocukluğunu ellerinden alıp onlara yetişkinlerin dünyasındaki şöhret yarışını sunmayalım.

Onları beğeni sayılarıyla değerlendirmeyelim. Hatalarını eğlenceye dönüştürmeyelim. Özel hayatlarını başkalarının merakına teslim etmeyelim. Kendi hayallerimizi gerçekleştirmek uğruna onların ihtiyaçlarını ikinci plana atmayalım.

Bir çocuğun hayatına dokunmak istiyorsak ona yalnızca kamera tutmayalım; elinden tutalım. Başarılı olmasını istiyorsak yalnızca görünür olmasını beklemeyelim; öğrenmesine yardımcı olalım. Güçlü olmasını istiyorsak yalnızca alkışlandığında yanında durmayalım; zorlandığında da desteğimizi hissettirelim.

Çünkü çocuklarımızın geleceği, sosyal medyada kaç kişinin onları tanıdığıyla değil, gerçek hayatta ne kadar güvende olduklarıyla, ne kadar öğrendikleriyle ve nasıl bir insan olarak yetiştikleriyle şekillenecektir.

Unutmayalım: Bir çocuğun bugün aldığı beğeniler yarın unutulabilir. Ancak ona kazandırdığımız bilgi, sevgi, özgüven ve ahlaki değerler hayatı boyunca kendisine yol gösterebilir.

Çocuklarımızı fenomen yapmak için değil, hayata hazırlamak için yetiştirelim. Onları göstermek için değil, anlamak için emek verelim. Ekranlarda parlamalarını beklemekten önce, gerçek hayatta yollarını aydınlatalım.

Çünkü çocuklarımız bizim izlenme rekorlarımız değil, geleceğimizdir.

Onların eline telefon kadar kitap, kalbine sevgi, zihnine bilgi, karakterine değer ve geleceğine umut verelim.